Yenilenmiş arayüzüyle karşınızda!


“Dinin siyasetle hiç ilgisi olmaması gerektiğini söyleyenler, dinin ne olduğunu bilmiyorlar demektir.”

Mahatma Gandhi

Kullanıcı 
Şifre
 

*her saat güncellenmektedir

[*4.676 yazı içinden]

 Arşiv

 ‘Kamusal alan’ kimin alanı?

Yazara Mesaj Gönder

YAKIN ZAMAN önce, Türkçe’de ‘kamusal alan’ üzerine en kapsamlı çalışma niteliği taşıyan bir derleme yayınlandı. Doç. Dr. Meral Özbek’in editörlüğünü yürüttüğü ve her bölümün başına yazdığı açıklayıcı makalelerle birleştirdiği kitap, Hil Yayın tarafından yayınlandı ve Kamusal Alan başlığını taşıyor.

744 sayfalık bu derleme sol bir perspektifle gerçekleştiği için, ülkemizde ‘kamusal alan’ kavramının en ziyade karşısına çıkarıldığı ‘başörtüsü’ konusu üzerine doğrudan bir makalenin olmaması, kitabın belki en önemli zaafı. Ancak, bu zaaf, kitabın, ‘kamusal alan’ tartışmalarını ‘ağzı olanın konuştuğu,’ ama ‘ağzına geldiği, kafasına estiği biçimde’ konuştuğu bir çizgiden alıp ‘bilgi sahibi olduktan sonra fikir sahibi olma’ çizgisine çekme gibi bir istidadı var. Ki bu yönüyle kitap, ‘kamusal alan’ tartışmalarında sergilenen bilgi zaafının yanısıra, ahlâk zaafını da bertaraf etmeye aday. (‘Ahlâk zaafı’ derken kasdımız, “Ben güçlüyüm; bir kavramı istediğim gibi kullanırım” keyfîliğidir, bunu peşinen belirtelim.)

Kitaptan öğrendiğimiz üzere, ‘kamusal alan,’ sosyal bilimler literatürüne kendisini ‘yaşayan son Marksist’ olarak da tanımlayan Alman düşünür Jürgen Habermas’ın hediye ettiği bir kavram. Habermas, bu kavramı, 1962’de Almanca yayınlanan “Kamusal Alanın Yapısal Dönüşümü” başlıklı kitabında kullanmış (kitabın Türkçe çevirisinin 1997’de gerçekleştiğini belirtelim; ve ‘kamusal alan’ üzerine konuşmaktan öte, bu kavram üzerinden siyasî ve hukukî sonuçlar devşirmeye çalışanların, bırakalım Almanca orijinalini, kitabın Türkçe çevirisinden haberdar olup olmadıkları sorusunu soralım.)

744 sayfalık bir derlemeyi bir köşe yazısında özetlemek mümkün değil. Ancak, aktaracağım birkaç paragraf dahi, Türkiye’de yürütülen ‘kamusal alan’ tartışmalarının ‘bilgi sahibi olmadan yorum sahibi olma’ tarifine denk düşen, tamamen keyfî bir çizgide ilerlediğini açıklamaya herhalde yetecektir.

En başta, bu kavramı sosyal bilimler literatürüne kazandıran Habermas’tan, şu tarifi işitiyoruz:

“Kamusal alan kavramıyla, herşeyden önce, toplumsal yaşamımız içinde, kamuoyuna benzer birşeyin oluşturulabildiği bir alanı kastederiz. Bu alana tüm yurttaşların erişmesi garanti altına alınmıştır. Özel bireylerin kamusal bir gövde oluşturarak toplandıkları her konuşma durumunda, kamusal alanın bir parçası varlık kazanmış olur. (...) Yurttaşlar ancak genel yarara ilişkin meseleler hakkında kısıtlanmamış bir tarzda, yani toplanma, örgütlenme, kanaatlerini ifade etme ve yayınlama özgürlükleri garantilenmiş olarak tartışabildiklerinde kamusal bir gövde biçiminde davranmış olurlar.” (s. 95)

“...Her ne kadar sözün gelişi olarak devlet otoritesi için kamusal alanın yürütücüsü deniyor olsa da, devlet aslında kamusal alanın bir parçası değildir. Kuşkusuz, devlet otoritesi genellikle ‘kamu’ otoritesi olarak ele alınır; ama bu kabul, kamusal alanın özelliğinden, yani devletin tüm yurttaşlarının selametiyle ilgilenmesi görevinden türetilmiştir.” (s. 9596)

Ve burada, bir açıklayıcı dipnotu da aktaralım:

“Gündelik dildeki rastgele kullanımından dolayı öyle zannetsek de, devlet ve kamusal alan birbiriyle örtüşmezler. Tam da tersine, birbiriyle hasımlar olarak karşı karşıya gelirler. Habermas, antik çağların ‘özel’ diye algıladığı alanı, yani fikirlerin devlet dışında geliştirildiği alanı ‘kamusal’ diye tanımlar.” (s. 9596)

Bilim dünyasına bu kavramı kazandıran Habermas’ın getirdiği bu tarifin Türkiye’deki kimi muktedirlerin ‘kamusal alan’ tarifinin ne kadar uzağına düştüğü; ve bu ‘yerli’ kullanıma göre ne kadar da ‘özgürlükçü’ bir çizgide durduğu aşikâr.

Ama, kitabın ilerleyen sayfalarından öğreniyoruz ki, Habermas’ın bu kavramlaştırması, bir dizi sosyal bilimci tarafından eleştirilmiş. Neden? Farklı fikirlerin kendini ifadesine yeterince imkân tanımadığı, yani yeterince ‘özgür’ bulunmadığı için! Ki, bu eleştiriler çerçevesinde, ilerleyen onyıllarda, ‘alternatif’ ya da ‘karşıt’ kamusal alanlar’ gibi; çoklu kamusal alan gibi kavramlar geliştirilmiş.

Habermas’a bu noktada eleştiri getiren isimlerden Nancy Fraser’ın şu ifadeleri dikkate değer:

“Kısacası, kamusal alan devlet değildir; aksine, devleti dengeleyen bir karşıağırlık oluşturma işlevi görebilecek olan ve gayriresmî olarak harekete geçirilmiş hükûmetdışı söylemsel fikirler gövdesidir.” (s. 129)

“Kamusal alanlar, yalnızca söylemsel fikirlerin oluşum ortamları değil, ama aynı zamanda toplumsal kimliklerin oluşum ve gerçekleşme alanlarıdır. Bu, katılım ediminin sadece ifade tarzı açısından nötr içerikli önermeler ileri sürebilmekten ibaret bir mesele olmadığı anlamına gelir. Tersine, katılım, ‘kendi sesinle’ konuşabilmek, dolayısıyla da kendi kültürel kimliğini kendi deyiş ve üslubunu kullanarak aynı anda hem oluşturup hem de ifade etmek demektir. (...) Bundan çıkan sonuç, eşitlikçi, çokkültürlü toplumlardaki kamusal yaşamın sadece tekil ve kapsayıcı bir kamusal alandan ibaret olamayacağıdır. (...) Bu tür bir toplum, tanımı gereği, kamular çokluğunu içermek zorundadır.” (s. 120121)

Doç. Dr. Meral Özbek’in editörlüğünde gerçekleşen 744 sayfalık Kamusal Alan derlemesi, bundan daha fazlasını da söylüyor.

Umarım, bu konu üzerinde ‘konuşmak’tan öte, hakları ve özgürlükleri ketmeden uygulamalarını bu kavram üzerine dayandırmaya çalışan askerî ve sivil bürokrasi bu kitabı bir parça okuma imkânı bulur da en azından ‘yutkunarak’ konuşma alışkanlığı edinirler.

Ve umarım, sayın başbakanın ‘kitap özetleyen’ danışmanları bu kitabın bir özetini kendisine sunarlar da, ‘başörtüsü’ konusu gibi milyonların ‘kamusal alan’ kavramının suiistimali eşliğinde doğrudan ve dolaylı biçimde mağdur edildiği bir konuda bundan böyle ‘yutkunmadan’ konuşur.




Yeni Asya Gazetesi, 15.05.2005

  15.05.2005

© 2015 karakalem.net, Metin Karabaşoğlu


Ama

Kayıpları kazanca çevirmek

İmtisal

Şöhret neden riyadır?

Kazananlar, kaybedenler

‘Çırak’ın düşündürdükleri

Ölümün anlamı

Uğursuz bir düşünce: uğursuzluk!

Nereye yönelmeli?

İmanın asgarî şartı

İstenmeyen şahitlikler

Yüz aç adamın huzurunda

İhlâs ve iktisat

Bir haksızlık karşısında

Tektipleşmede son adım

Ne insan bu kadar basit, ne de hayat sıradan

Tutunamayanlar için

İki yanlış arasında

‘İslâm sanatı’nın söylediği

İnsancıl ve tepkisiz

Kırılma noktası

Namaz ve tesettür

Görüntünün iktidarı

Yarına hazır mıyız?

Tesettür karşıtlığı üzerine bir psikanaliz

Firavun sarayındaki mü’min

Dünü ve bugünüyle İstanbul’un söylediği

Öngörüler ve sonra görülenler

Başka bir açıdan Pakistan tecrübesi

Tarih okuyanlar, tarihin canına okuyanlar

‘Kamusal alan’ kimin alanı?

Milliyetçiliklerin milletlere ettiği kötülükler

Anneler, eşler

Sevgi tüketimi

“Bediüzzaman’ı anlamak”, ama nasıl?

Alenîlik

Şehit olsanız bile...

‘Mikro iktidar’ üzerine

Özenmek, imrenmek...

Bir göz hatırı için

Ehakkı ararken

Mâruf ve münker

Mü’minler nasıl kardeş olur?

Genişlik, derinlik

Yüzleşme noktası

Abdülhakim Murad’ı okurken

Ezber bozmak, oyun bozmak

‘Diyalog’a evet, ama kimlerle?

‘Ene’ üzerine bir hasbihal

Başka bir açıdan toptancılık

Bir bomba, bir Müslümanın elinde ise, ‘İslâmî’ midir?

Diyaloğun adresi!

Fazla mı temiziz sahi?

İçe dönük diyalog

Masumiyet, silâhtan daha güçlüdür

O yağmuru beklerken

Risale-i Nur ve tasavvuf: Doğru sözler, yanlış anlamalar

Risâle-i Nur ve tasavvuf: Hak yolda iki şerit

Söylenmesi doğru olmayan doğrular

Toptancılık kime yarar?

Üzülebilmek

Fakihlere övgü

  1.  Bu yazının yazarına mesaj göndermek istiyorum.
  2.  Bu yazının uygun formatta çıktı'sını almak istiyorum.


© 2000-2015 Karakalem Yayıncılık Ltd. Şti.
Tel: (0212) 511 7141  GSM: (0543) 904 6015
E-mail: karakalem@karakalem.net
Program & tasarım: Orhan Aykut